Chapter 7 · Verse 20
Attributed to Chanakya (Kautilya)
Sanskrit
वाचां शौचं च मनसः शौचमिन्द्रियनिग्रहः । सर्वभूतदयाशौचमेतच्छौचं परार्थिनाम्
Transliteration
vācāṃ śaucaṃ ca manasaḥ śaucamindriyanigrahaḥ | sarvabhūtadayāśaucametacchaucaṃ parārthinām
Translation
वाणी की पवित्रता, मन की पवित्रता, इंद्रियों का नियंत्रण और सभी प्राणियों के प्रति दया, यही परार्थियों का पवित्रता है।
Literal meaning: वाणी की शुद्धता, मन की शुद्धता, इंद्रियों का नियंत्रण, और सभी प्राणियों के प्रति दया, यह परार्थियों की शुद्धता है।
Explanation
वाणी, मन, इंद्रियों का नियंत्रण और सभी प्राणियों के प्रति दया, यही परार्थियों की पवित्रता है।
इस श्लोक में चाणक्य ने पवित्रता के चार महत्वपूर्ण पहलुओं का उल्लेख किया है। वाणी की पवित्रता का अर्थ है कि व्यक्ति को अपने शब्दों में सत्य और शुद्धता का पालन करना चाहिए। मन की पवित्रता का तात्पर्य है कि व्यक्ति को अपने विचारों में भी शुद्धता और सकारात्मकता बनाए रखनी चाहिए। इंद्रियों का नियंत्रण यह दर्शाता है कि व्यक्ति को अपनी इंद्रियों पर नियंत्रण रखना चाहिए, ताकि वह अनैतिक या गलत कार्यों से दूर रह सके। अंत में, सभी प्राणियों के प्रति दया का भाव रखना आवश्यक है, क्योंकि यह मानवता की पहचान है। ये सभी गुण मिलकर एक परार्थी (जो दूसरों की भलाई के लिए कार्य करता है) की पवित्रता को दर्शाते हैं।
Source edition (provenance)
sanskritdocuments:chANakyanItisort; transliteration: Sunder Hattangadi (ITRANS→IAST); label 07-20