Chapter 8 · Verse 14
Attributed to Chanakya (Kautilya)
Sanskrit
शान्तितुल्यं तपो नास्ति न सन्तोषात्परं सुखम् । न तृष्णायाः परो व्याधिर्न च धर्मो दयापरः क्रोधो वैवस्वतो राजा तृष्णा वैतरणी नदी । विद्या कामदुधा देनुः सन्तोषो नन्दनं वनम्
Transliteration
śāntitulyaṃ tapo nāsti na santoṣātparaṃ sukham | na tṛṣṇāyāḥ paro vyādhirna ca dharmo dayāparaḥ krodho vaivasvato rājā tṛṣṇā vaitaraṇī nadī | vidyā kāmadudhā denuḥ santoṣo nandanaṃ vanam
Translation
ശാന്തിയോട് തുല്യമായ തപസ്സ് ഇല്ല, സന്തോഷത്തേക്കാൾ ഉന്നതമായ സന്തോഷം ഇല്ല. തൃഷ്ണയുടെ പരമോന്നതമായ രോഗം ഇല്ല, ധർമ്മം ദയാപരമല്ല, ക്രോധം വൈവസ്വതൻ രാജാവാണ്, തൃഷ്ണ ഒരു വൈതരണി നദിയാണ്. വിദ്യാ കാമദുധയാണ്, സന്തോഷം നന്ദനവനം ആണ്.
Literal meaning: ശാന്തിയോടു തുല്യമായ തപസ്സ് ഇല്ല, സന്തോഷത്തേക്കാൾ ഉന്നതമായ സന്തോഷം ഇല്ല. തൃഷ്ണയുടെ പരമോന്നതമായ രോഗം ഇല്ല, ധർമ്മം ദയാപരമല്ല, ക്രോധം വൈവസ്വതൻ രാജാവാണ്, തൃഷ്ണ ഒരു വൈതരണി നദിയാണ്. വിദ്യാ കാമദുധയാണ്, സന്തോഷം നന്ദനവനം ആണ്.
Explanation
ശാന്തിയോടു തുല്യമായ തപസ്സ് ഇല്ല; സന്തോഷം ഏറ്റവും ഉന്നതമായ സന്തോഷമാണ്. തൃഷ്ണയുടെ രോഗം പരമോന്നതമാണ്; വിദ്യാ കാമദുധയാണ്, സന്തോഷം നന്ദനവനം ആണ്.
ഈ ശ്ലോകത്തിൽ ചാണക്യൻ ജീവിതത്തിലെ ചില പ്രധാന സത്യം വ്യക്തമാക്കുന്നു. ശാന്തിയോടു തുല്യമായ തപസ്സ് ഇല്ല എന്ന് പറയുന്നത്, ആത്മശാന്തി നേടുന്നതിന് മറ്റേതെങ്കിലും തപസ്സുകൾക്ക് തുല്യമായ പ്രാധാന്യമില്ല എന്നതാണ്. സന്തോഷം, ജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും ഉന്നതമായ അനുഭവമാണ്, അതിനാൽ സന്തോഷം നേടുന്നതിന് പരിശ്രമിക്കണം. തൃഷ്ണ, അതായത് ആഗ്രഹങ്ങൾ, മനുഷ്യന്റെ മനസ്സിൽ ഏറ്റവും വലിയ രോഗമാണ്, അതിനെക്കുറിച്ച് ജാഗ്രത പുലർത്തേണ്ടതുണ്ട്. ധർമ്മം, ദയയും ക്രോധവും എന്നിവയെക്കുറിച്ചും ചാണക്യൻ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു; ധർമ്മം ദയാപരമായിരിക്കണം, എന്നാൽ ക്രോധം ഒരു രാജാവായ വൈവസ്വതനെയാണ്. ഈ ശ്ലോകത്തിന്റെ അവസാന ഭാഗത്ത്, വിദ്യയെ കാമദുധയായി വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു, അതായത് വിദ്യയിലൂടെ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും പൂർത്തിയാക്കാൻ കഴിയുമെന്ന് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. സന്തോഷം, നിത്യേന അനുഭവിക്കാവുന്ന ഒരു നന്നായ വനം പോലെയാണ്.
Source edition (provenance)
sanskritdocuments:chANakyanItisort; transliteration: Sunder Hattangadi (ITRANS→IAST); label 08-14