Chapter 8 · Verse 18
Attributed to Chanakya (Kautilya)
Sanskrit
असन्तुष्टा द्विजा नष्टाः सन्तुष्टाश्च महीभृतः । सलज्जा गणिका नष्टा निर्लज्जाश्च कुलाङ्गना
Transliteration
asantuṣṭā dvijā naṣṭāḥ santuṣṭāśca mahībhṛtaḥ | salajjā gaṇikā naṣṭā nirlajjāśca kulāṅganā
Translation
असंतुष्ट ब्राह्मण नष्ट हो जाते हैं, संतुष्ट राजा सुरक्षित रहते हैं। लज्जित गणिका नष्ट हो जाती है, निर्लज्ज कुलीन कन्याएँ भी नष्ट होती हैं।
Literal meaning: असंतुष्ट ब्राह्मण नष्ट होते हैं, संतुष्ट राजाओं की रक्षा होती है। लज्जित गणिका नष्ट होती है, निर्लज्ज कुलीन कन्याएँ भी नष्ट होती हैं।
Explanation
संतोष और असंतोष का महत्व।
इस श्लोक में यह बताया गया है कि संतोष और असंतोष का जीवन में गहरा प्रभाव होता है। असंतुष्ट ब्राह्मण, जो ज्ञान और विद्या के प्रतीक माने जाते हैं, अपने असंतोष के कारण नष्ट हो जाते हैं। वहीं संतुष्ट राजा, जो अपने कर्तव्यों और जिम्मेदारियों को निभाते हैं, सुरक्षित रहते हैं। इसी प्रकार, लज्जित गणिका, जो अपने आचार-व्यवहार में संयमित होती है, नष्ट हो जाती है, जबकि निर्लज्ज कुलीन कन्याएँ भी अपने आचरण के कारण नष्ट होती हैं। यह श्लोक हमें यह सिखाता है कि संतोष और संयम जीवन में महत्वपूर्ण हैं।
Source edition (provenance)
sanskritdocuments:chANakyanItisort; transliteration: Sunder Hattangadi (ITRANS→IAST); label 08-18