Chapter 8 · Verse 18
Attributed to Chanakya (Kautilya)
Sanskrit
असन्तुष्टा द्विजा नष्टाः सन्तुष्टाश्च महीभृतः । सलज्जा गणिका नष्टा निर्लज्जाश्च कुलाङ्गना
Transliteration
asantuṣṭā dvijā naṣṭāḥ santuṣṭāśca mahībhṛtaḥ | salajjā gaṇikā naṣṭā nirlajjāśca kulāṅganā
Translation
असंतुष्ट ब्राह्मण नष्ट झाले आहेत, संतुष्ट पृथ्वीधारक आहेत. लाज न वाटणारी गणिका नष्ट झाली आहे, निर्लज्ज कुलीन स्त्रिया आहेत.
Literal meaning: असंतुष्ट ब्राह्मण नष्ट झाले आहेत, संतुष्ट पृथ्वीधारक आहेत. लाज न वाटणारी गणिका नष्ट झाली आहे, निर्लज्ज कुलीन स्त्रिया आहेत.
Explanation
संतोष आणि असंतोष यांचा प्रभाव व्यक्तीच्या स्थितीवर असतो.
या श्लोकात असंतोष आणि संतोष यांचे महत्त्व स्पष्ट केले आहे. असंतुष्ट ब्राह्मण म्हणजेच ज्ञान आणि संस्कार असलेले, पण असंतुष्ट असलेले लोक, जे त्यांच्या जीवनात सुखी नाहीत, ते नष्ट होतात. याउलट, संतुष्ट पृथ्वीधारक म्हणजेच सामान्य लोक, जे त्यांच्या जीवनात संतुष्ट आहेत, ते टिकून राहतात. याचप्रमाणे, लाज न वाटणारी गणिका म्हणजेच त्या समाजात कमी दर्जाच्या मानल्या गेलेल्या स्त्रिया, ज्या त्यांच्या असंतोषामुळे नष्ट झाल्या आहेत, तर निर्लज्ज कुलीन स्त्रिया म्हणजेच त्या समाजात उच्च स्थान असलेल्या, पण लाज न वाटणाऱ्या स्त्रिया आहेत, ज्या त्यांच्या असंतोषामुळे टिकून राहतात. यामुळे स्पष्ट होते की, संतोष आणि आत्मसन्मान हे जीवनात टिकून राहण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहेत.
Source edition (provenance)
sanskritdocuments:chANakyanItisort; transliteration: Sunder Hattangadi (ITRANS→IAST); label 08-18