Chapter 8 · Verse 23
Attributed to Chanakya (Kautilya)
Sanskrit
अन्नहीनो दहेद्राष्ट्रं मन्त्रहीनश्च ऋत्विजः । यजमानं दानहीनो नास्ति यज्ञसमो रिपुः
Transliteration
annahīno dahedrāṣṭraṃ mantrahīnaśca ṛtvijaḥ | yajamānaṃ dānahīno nāsti yajñasamo ripuḥ
Translation
അന്നമില്ലാത്ത രാജ്യം ദഹിക്കും, മന്ത്രമില്ലാത്ത പുരോഹിതൻ ദഹിക്കും; ദാനമില്ലാത്ത യജമാനൻ, യജ്ഞത്തിന് സമമായ ശത്രുവില്ല.
Literal meaning: അന്നമില്ലാത്ത രാജ്യം ദഹിക്കും, മന്ത്രമില്ലാത്ത പുരോഹിതൻ ദഹിക്കും; ദാനമില്ലാത്ത യജമാനൻ, യജ്ഞത്തിന് സമമായ ശത്രുവില്ല.
Explanation
അന്നമില്ലാത്ത രാജ്യം, മന്ത്രമില്ലാത്ത പുരോഹിതൻ, ദാനമില്ലാത്ത യജമാനൻ എന്നിവയെക്കുറിച്ച് പറയുന്ന ഒരു ഉപദേശം.
ഈ ശ്ലോകത്തിൽ, അന്നമില്ലാത്ത രാജ്യം, മന്ത്രമില്ലാത്ത പുരോഹിതൻ, ദാനമില്ലാത്ത യജമാനൻ എന്നിവയുടെ അവസ്ഥയെക്കുറിച്ച് ചാനക്യൻ പറയുന്നുണ്ട്. അന്നം, മന്ത്രം, ദാനം എന്നിവയുടെ അഭാവം ഒരു സമൂഹത്തിനും അതിന്റെ വികസനത്തിനും എത്ര വലിയ ദോഷം ഉണ്ടാക്കുമെന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു. അന്നമില്ലാത്ത രാജ്യം, അതിന്റെ ജനങ്ങൾക്കു ഭക്ഷണം ലഭിക്കാത്തതിനാൽ ദഹിക്കും; മന്ത്രമില്ലാത്ത പുരോഹിതൻ, യജ്ഞങ്ങൾ നടത്താൻ കഴിയാത്തതിനാൽ ദഹിക്കും; ദാനമില്ലാത്ത യജമാനൻ, തന്റെ സമർപ്പണം ഇല്ലാത്തതിനാൽ യജ്ഞത്തിന് സമമായ ശത്രുവില്ല. ഈ ശ്ലോകം, സമൂഹത്തിലെ വിവിധ ഘടകങ്ങളുടെ പരസ്പര ബന്ധവും അവയുടെ അഭാവം എങ്ങനെ ദോഷകരമായേക്കാമെന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു.
Source edition (provenance)
sanskritdocuments:chANakyanItisort; transliteration: Sunder Hattangadi (ITRANS→IAST); label 08-23