Chapter 8 · Verse 7
Attributed to Chanakya (Kautilya)
Sanskrit
अजीर्णे भेषजं वारि जीर्णे वारि बलप्रदम् । भोजने चामृतं वारि भोजनान्ते विषापहम्
Transliteration
ajīrṇe bheṣajaṃ vāri jīrṇe vāri balapradam | bhojane cāmṛtaṃ vāri bhojanānte viṣāpaham
Translation
अजीर्णात औषध म्हणजे पाणी, जीर्णात पाणी म्हणजे बलवर्धक. जेव्हा खाण्यात अमृत असते, तेव्हा जेवणानंतर पाणी म्हणजे विष नाशक.
Literal meaning: अजीर्णात औषध म्हणजे पाणी, जीर्णात पाणी म्हणजे बलप्रदायक. जेव्हा जेवणात अमृत असतो, तेव्हा जेवणानंतर पाणी म्हणजे विष नाशक.
Explanation
अजीर्णात पाणी औषध आहे, जीर्णात पाणी बलवर्धक आहे. जेवणात अमृत असल्यास, जेवणानंतर पाणी विष नाशक आहे.
या श्लोकात Chanakya ने अजीर्ण आणि जीर्ण या दोन अवस्थांमध्ये पाण्याचे महत्त्व स्पष्ट केले आहे. अजीर्ण म्हणजे पचन न झालेली अवस्था, जिथे पाणी औषध म्हणून काम करते. जीर्ण म्हणजे पचन झालेल्या अवस्थेत पाणी बलवर्धक ठरते. जेव्हा आपले जेवण पौष्टिक आणि अमृतासमान असते, तेव्हा जेवणानंतर पाण्यामुळे शरीरातील विष नष्ट होते. याचा अर्थ असा की, योग्य आहार घेतल्यास आणि त्यानंतर पाण्याचे सेवन केल्यास, शरीराला आवश्यक पोषण मिळते आणि विषारी पदार्थ बाहेर फेकले जातात.
Source edition (provenance)
sanskritdocuments:chANakyanItisort; transliteration: Sunder Hattangadi (ITRANS→IAST); label 08-07