Chapter 9 · Verse 4
Attributed to Chanakya (Kautilya)
Sanskrit
सर्वौषधीनाममृता प्रधाना सर्वेषु सौख्येष्वशनं प्रधानम् । सर्वेन्द्रियाणां नयनं प्रधानं सर्वेषु गात्रेषु शिरः प्रधानम्
Transliteration
sarvauṣadhīnāmamṛtā pradhānā sarveṣu saukhyeṣvaśanaṃ pradhānam | sarvendriyāṇāṃ nayanaṃ pradhānaṃ sarveṣu gātreṣu śiraḥ pradhānam
Translation
सर्व औषधांमध्ये अमृत हे प्रमुख आहे, सर्व सुखांमध्ये आहार हे प्रमुख आहे. सर्व इंद्रियांमध्ये डोळे हे प्रमुख आहेत, सर्व अंगांमध्ये डोकं हे प्रमुख आहे.
Literal meaning: सर्व औषधांमध्ये अमृत हे प्रमुख आहे, सर्व सुखांमध्ये आहार हे प्रमुख आहे. सर्व इंद्रियांमध्ये डोळे हे प्रमुख आहेत, सर्व अंगांमध्ये डोकं हे प्रमुख आहे.
Explanation
अमृत सर्व औषधांमध्ये, आहार सर्व सुखांमध्ये, डोळे सर्व इंद्रियांमध्ये आणि डोकं सर्व अंगांमध्ये प्रमुख आहेत.
या श्लोकात चाणक्यांनी जीवनातील काही अत्यंत महत्त्वाच्या गोष्टींचा उल्लेख केला आहे. सर्व औषधांमध्ये अमृत हे सर्वात महत्वाचे आहे, कारण ते जीवनाचे रक्षण करते आणि आरोग्य प्रदान करते. त्याचप्रमाणे, सर्व सुखांमध्ये आहार हे प्रमुख आहे, कारण योग्य आहारामुळे शरीराला आवश्यक ऊर्जा आणि पोषण मिळते. इंद्रियांमध्ये डोळे हे सर्वात महत्त्वाचे आहेत, कारण डोळे आपल्याला जगातील सौंदर्य आणि माहिती पाहण्यास मदत करतात. आणि सर्व अंगांमध्ये डोकं हे प्रमुख आहे, कारण डोकं विचार, निर्णय आणि नियंत्रणाचे केंद्र आहे. या सर्व गोष्टींचा एकत्रित विचार केल्यास, जीवनात संतुलन साधण्यासाठी या घटकांचे महत्त्व लक्षात येते.
Source edition (provenance)
sanskritdocuments:chANakyanItisort; transliteration: Sunder Hattangadi (ITRANS→IAST); label 09-04