Chapter 9 · Verse 5
Attributed to Chanakya (Kautilya)
Sanskrit
दूतो न सञ्चरति खे न चलेच्च वार्ता पूर्वं न जल्पितमिदं न च सङ्गमोऽस्ति । व्योम्नि स्थितं रविशाशिग्रहणं प्रशस्तं जानाति यो द्विजवरः स कथं न विद्वान्
Transliteration
dūto na sañcarati khe na calecca vārtā pūrvaṃ na jalpitamidaṃ na ca saṅgamo'sti | vyomni sthitaṃ raviśāśigrahaṇaṃ praśastaṃ jānāti yo dvijavaraḥ sa kathaṃ na vidvān
Translation
दूत आकाशात फिरत नाही, वार्ता पूर्वीची बोलली जात नाही, आणि एकत्र येण्याची संधी नाही. आकाशात स्थिर असलेला सूर्य आणि चंद्र यांचं ग्रहण याचं ज्ञान असलेला श्रेष्ठ ब्राह्मण, तो विद्वान कसा नाही?
Literal meaning: दूत आकाशात फिरत नाही, पूर्वीची वार्ता बोलली जात नाही, आणि एकत्र येण्याची संधी नाही. आकाशात स्थिर असलेला सूर्य आणि चंद्र यांचं ग्रहण याचं ज्ञान असलेला श्रेष्ठ ब्राह्मण, तो विद्वान कसा नाही?
Explanation
विद्वान व्यक्तीला ज्ञान असलेले घटक समजून घेणे आवश्यक आहे.
या श्लोकात Chanakya विद्वान व्यक्तीच्या ज्ञानाची महत्त्वता स्पष्ट करतो. दूत म्हणजे संदेशवाहक, जो आकाशात फिरत नाही. याचा अर्थ असा की, ज्ञान आणि माहिती मिळवण्यासाठी योग्य मार्गानेच प्रयत्न करणे आवश्यक आहे. वार्ता पूर्वीची बोलली जात नाही म्हणजे, जुन्या गोष्टींवर चर्चा करणे किंवा त्यावर आधार घेणे योग्य नाही. एकत्र येण्याची संधी नाही म्हणजे, योग्य वेळी योग्य ठिकाणी एकत्र येणे महत्त्वाचे आहे. आकाशात स्थिर असलेला सूर्य आणि चंद्र यांचं ग्रहण याचं ज्ञान असलेला श्रेष्ठ ब्राह्मण म्हणजे, जो व्यक्ती या सर्व गोष्टींचा अभ्यास करतो, तोच विद्वान आहे. याचा अर्थ, विद्वान व्यक्तीला आपल्या ज्ञानात गहनता आणण्यासाठी आणि योग्य माहिती मिळवण्यासाठी सतत प्रयत्नशील राहणे आवश्यक आहे.
Source edition (provenance)
sanskritdocuments:chANakyanItisort; transliteration: Sunder Hattangadi (ITRANS→IAST); label 09-05