Chapter 15 · Verse 5
Traditional; part of the Mahābhārata
Sanskrit
निर्मानमोहा जितसङ्गदोषा । अध्यात्मनित्या विनिवृत्तकामाः । द्वन्द्वैर् विमुक्ताः सुखदुःखसंज्ञैः । गच्छ्हन्त्य् अमूढाः पदम् अव्ययं तत्
Transliteration
nirmānamohā jitasaṅgadoṣā | adhyātmanityā vinivṛttakāmāḥ | dvandvair vimuktāḥ sukhaduḥkhasaṃjñaiḥ | gacchhanty amūḍhāḥ padam avyayaṃ tat
Translation
निर्माण आणि मोह यांपासून मुक्त, ज्या संगाच्या दोषांना जिंकले आहेत. आत्मज्ञानात स्थिर, इच्छांपासून निवृत्त झालेले. द्वंद्वांपासून मुक्त, सुख-दुःखाच्या संज्ञांपासून परे गेलेले. ते अमूढ, त्या अव्यय पदाकडे जातात.
Literal meaning: निर्माण आणि मोह यांपासून मुक्त, ज्या संगाच्या दोषांना जिंकले आहेत. आत्मज्ञानात स्थिर, इच्छांपासून निवृत्त झालेले. द्वंद्वांपासून मुक्त, सुख-दुःखाच्या संज्ञांपासून परे गेलेले. ते अमूढ, त्या अव्यय पदाकडे जातात.
Explanation
निर्माण आणि मोह यांपासून मुक्त असलेले, आत्मज्ञानात स्थिर असलेले, सुख-दुःखाच्या संज्ञांपासून परे गेलेले लोक अमूढपणे अव्यय पदाकडे जातात.
या श्लोकात भगवद गीतेतील एक महत्त्वाचा विचार मांडला आहे. या श्लोकात सांगितले आहे की, जो व्यक्ती निर्माण आणि मोह यांपासून मुक्त आहे, तोच खरे ज्ञान प्राप्त करतो. 'निर्माण' म्हणजे भौतिक वस्तूंचा मोह, आणि 'मोह' म्हणजे मनाच्या भ्रमात राहणे. जे लोक आत्मज्ञानात स्थिर आहेत आणि इच्छांपासून दूर आहेत, ते द्वंद्वांपासून मुक्त होतात. द्वंद्व म्हणजे सुख-दुःख, ज्या गोष्टींवर आपली प्रतिक्रिया असते. जेव्हा आपण या द्वंद्वांपासून मुक्त होतो, तेव्हा आपण अमूढ होतो आणि त्या अव्यय पदाकडे जातो, ज्याचा अर्थ शाश्वतता आहे. हे श्लोक आपल्याला सांगते की, आत्मज्ञानाच्या मार्गावर जाताना, आपल्याला भौतिक आणि मानसिक मोहांपासून मुक्त होणे आवश्यक आहे.
Source edition (provenance)
gretil:bhagvg_u.htm (BORI-based MBh 6.23); transliteration: GRETIL UTF-8→IAST; devanagari: IAST→Devanagari (build); ch 15 v 5