Chapter 16 · Verse 22
Traditional; part of the Mahābhārata
Sanskrit
एतैर् विमुक्तः कौन्तेय तमोद्वारैस् त्रिभिर् नरः । आचरत्य् आत्मनः श्रेयस् ततो याति परां गतिम्
Transliteration
etair vimuktaḥ kaunteya tamodvārais tribhir naraḥ | ācaraty ātmanaḥ śreyas tato yāti parāṃ gatim
Translation
इन तीन तमोगुणों से मुक्त होकर, हे कौन्तेय, मनुष्य आत्मा के कल्याण के अनुसार आचरण करता है, और फिर सर्वोच्च गति को प्राप्त होता है।
Literal meaning: इनसे मुक्त होकर, हे कौन्तेय, मनुष्य तीन तमोगुणों से, आत्मा के कल्याण के अनुसार आचरण करता है, तब वह सर्वोच्च गति को प्राप्त होता है।
Explanation
तमोगुणों से मुक्त होकर व्यक्ति आत्मा के कल्याण के अनुसार कार्य करता है।
इस श्लोक में भगवान श्रीकृष्ण यह बता रहे हैं कि जब कोई व्यक्ति तीन तमोगुणों (अज्ञानता, आलस्य और अंधकार) से मुक्त हो जाता है, तब वह अपने आत्मा के कल्याण के अनुसार कार्य करने लगता है। इसका अर्थ है कि जब हम अपने भीतर के नकारात्मक गुणों को दूर करते हैं, तो हम अपने जीवन में सकारात्मकता और प्रगति की ओर बढ़ते हैं। इस स्थिति में, व्यक्ति अपने उच्चतम लक्ष्य की ओर अग्रसर होता है, जो कि आत्मा की सर्वोच्च गति है। यह श्लोक हमें यह सिखाता है कि आत्मिक उन्नति के लिए हमें अपने भीतर के तमोगुणों को पहचानकर उन्हें दूर करना होगा।
Source edition (provenance)
gretil:bhagvg_u.htm (BORI-based MBh 6.23); transliteration: GRETIL UTF-8→IAST; devanagari: IAST→Devanagari (build); ch 16 v 22