Chapter 5 · Verse 20
Traditional; part of the Mahābhārata
Sanskrit
न प्रहृष्येत् प्रियं प्राप्य नोद्विजेत् प्राप्य चाप्रियम् । स्थिरबुद्धिर् असंमूढो ब्रह्मविद् ब्रह्मणि । स्थितः
Transliteration
na prahṛṣyet priyaṃ prāpya nodvijet prāpya cāpriyam | sthirabuddhir asaṃmūḍho brahmavid brahmaṇi | sthitaḥ
Translation
जो प्रिय वस्तु को पाकर प्रसन्न नहीं होता और अप्रिय वस्तु को पाकर व्याकुल नहीं होता, उसका बुद्धि स्थिर है, वह असंमूढ है, और ब्रह्मविद् ब्रह्म में स्थित है।
Literal meaning: जो प्रिय को पाकर प्रसन्न नहीं होता और अप्रिय को पाकर व्याकुल नहीं होता; स्थिर बुद्धि वाला, असंमूढ, ब्रह्मविद् ब्रह्म में स्थित।
Explanation
जो सुख-दुख में समान रहता है, उसकी बुद्धि स्थिर होती है।
इस श्लोक में भगवान श्रीकृष्ण यह सिखाते हैं कि व्यक्ति को प्रिय और अप्रिय वस्तुओं के प्रति समान दृष्टिकोण रखना चाहिए। जब कोई व्यक्ति प्रिय वस्तु को पाकर अत्यधिक प्रसन्न होता है या अप्रिय वस्तु को पाकर व्याकुल हो जाता है, तो उसकी बुद्धि अस्थिर होती है। स्थिर बुद्धि वाला व्यक्ति, जो ब्रह्मज्ञान में स्थित है, उन सभी परिस्थितियों में संतुलित रहता है। यह स्थिति केवल ज्ञान के द्वारा प्राप्त होती है, जहाँ व्यक्ति अपने भीतर की शांति को बनाए रखता है। इस प्रकार, जो व्यक्ति बाहरी परिस्थितियों से प्रभावित नहीं होता, वह असंमूढ और ब्रह्म में स्थित होता है।
Source edition (provenance)
gretil:bhagvg_u.htm (BORI-based MBh 6.23); transliteration: GRETIL UTF-8→IAST; devanagari: IAST→Devanagari (build); ch 5 v 20