Languages

Chapter 5 · Verse 8

Chapter 5 · Verse 8

Traditional; part of the Mahābhārata

Sanskrit

नैव किंचित् करोमीति युक्तो मन्येत तत्त्ववित् । पश्यञ् शृण्वन् स्पृशञ् जिघ्रन्न् अश्नन् गच्छन् स्वपञ् । श्वसन्

Transliteration

naiva kiṃcit karomīti yukto manyeta tattvavit | paśyañ śṛṇvan spṛśañ jighrann aśnan gacchan svapañ | śvasan

Translation

न मैं कुछ भी नहीं करता, ऐसा समझे जो तत्त्वज्ञ है। देखते, सुनते, स्पर्श करते, सूंघते, खाते, चलते, सोते और सांस लेते हुए।

Literal meaning: नहीं कुछ भी करता हूँ ऐसा समझे तत्त्वज्ञ। देखता, सुनता, स्पर्श करता, सूंघता, खाता, जाता, सोता, श्वास लेता।

Explanation

जो तत्त्वज्ञ है, वह समझता है कि मैं कुछ नहीं कर रहा हूँ।

इस श्लोक में भगवान श्रीकृष्ण यह बताते हैं कि जो व्यक्ति तत्त्व को जानता है, वह अपने कार्यों को अपने वास्तविक स्वभाव से अलग करके देखता है। वह समझता है कि भौतिक क्रियाएँ जैसे देखना, सुनना, स्पर्श करना, सूंघना, खाना, चलना, सोना और सांस लेना केवल शरीर की गतिविधियाँ हैं। आत्मा या तत्त्व का स्वरूप इन क्रियाओं से परे है। इस प्रकार, तत्त्वज्ञ व्यक्ति अपने कार्यों को अपने वास्तविक स्वभाव से अलग करके देखता है और यह समझता है कि वह वास्तव में कुछ नहीं कर रहा है। यह ज्ञान उसे मानसिक शांति और संतुलन प्रदान करता है।

Source edition (provenance)

gretil:bhagvg_u.htm (BORI-based MBh 6.23); transliteration: GRETIL UTF-8→IAST; devanagari: IAST→Devanagari (build); ch 5 v 8

Share X Facebook