Chapter 8 · Verse 10
Traditional; part of the Mahābhārata
Sanskrit
प्रयाणकाले मनसाचलेन । भक्त्या युक्तो योगबलेन चैव । भ्रुवोर् मध्ये प्राणम् आवेश्य सम्यक् । स तं परं पुरुषम् उपैति दिव्यम्
Transliteration
prayāṇakāle manasācalena | bhaktyā yukto yogabalena caiva | bhruvor madhye prāṇam āveśya samyak | sa taṃ paraṃ puruṣam upaiti divyam
Translation
प्रयाणाच्या वेळी मनाने स्थिर राहून, भक्तीने आणि योगाच्या शक्तीने युक्त होऊन, भृवयोच्या मध्ये प्राण समर्पित करून, तो दिव्य परम पुरुषाला प्राप्त होतो.
Literal meaning: प्रयाणाच्या वेळी मनाने स्थिर राहून, भक्तीने आणि योगाच्या शक्तीने युक्त होऊन, भृवयोच्या मध्ये प्राण समर्पित करून, तो दिव्य परम पुरुषाला प्राप्त होतो.
Explanation
प्रयाणाच्या वेळी मन स्थिर ठेवून, भक्तीने आणि योगाच्या शक्तीने प्राण समर्पित केल्यास, दिव्य परम पुरुषाला प्राप्ती होते.
या श्लोकात भगवद गीतेतील एक महत्त्वाचा विचार व्यक्त केला आहे. येथे 'प्रयाणकाले' म्हणजे मृत्यूच्या वेळी, 'मनसाचलेन' म्हणजे मनाने स्थिर राहून, 'भक्त्या युक्तो' म्हणजे भक्तीने युक्त होऊन, आणि 'योगबलेन' म्हणजे योगाच्या शक्तीने युक्त होऊन प्राण समर्पित करणे यावर जोर दिला आहे. याचा अर्थ असा आहे की, मृत्यूच्या क्षणी मनाची स्थिरता, भक्ती आणि योगाची शक्ती यांचा उपयोग करून प्राण समर्पित केल्यास, व्यक्ती दिव्य परम पुरुषाला प्राप्त होतो. हे दर्शवते की, जीवनाच्या अंतिम क्षणी मनाची शांतता आणि आध्यात्मिकता किती महत्त्वाची आहे.
Source edition (provenance)
gretil:bhagvg_u.htm (BORI-based MBh 6.23); transliteration: GRETIL UTF-8→IAST; devanagari: IAST→Devanagari (build); ch 8 v 10