Chapter 12 · Verse 16
Attributed to Chanakya (Kautilya)
Sanskrit
काष्ठं कल्पतरुः सुमेरुरचलश्चिन्तामणिः प्रस्तरः सूर्यस्तीव्रकरः शशी क्षयकरः क्षारो हि वारां निधिः । कामो नष्टतनुर्वलिर्दितिसुतो नित्यं पशुः कामगौ-र्नैतांस्ते तुलयामि भो रघुपते कस्योपमा दीयते
Transliteration
kāṣṭhaṃ kalpataruḥ sumeruracalaścintāmaṇiḥ prastaraḥ sūryastīvrakaraḥ śaśī kṣayakaraḥ kṣāro hi vārāṃ nidhiḥ | kāmo naṣṭatanurvalirditisuto nityaṃ paśuḥ kāmagau-rnaitāṃste tulayāmi bho raghupate kasyopamā dīyate
Translation
ಕಟ್ಟಲು ಮರ, ಸುಮೇರು, ಅಚಲ, ಚಿಂತಾಮಣಿ, ಶ್ರೇಷ್ಟ, ತೀವ್ರ ಕಿರಣ, ಚಂದ್ರ, ಕ್ಷಯಕಾರಿ, ಶುದ್ಧ, ನದಿ, ಸಂಪತ್ತು. ಕಾಮವು ನಾಶವಾದ ಶರೀರ, ದಿತಿಯ ಪುತ್ರ, ಸದಾ ಪ್ರಾಣಿಯಂತೆ, ಕಾಮಗೋವು; ನಾನು ಈ ಎಲ್ಲವನ್ನು ತೋರುತ್ತೇನೆ, ಓ ರಘುಪತಿ, ಯಾರಿಗೆ ಹೋಲಿಸುತ್ತೇನೆ?
Literal meaning: ಕಟ್ಟಲು ಮರ, ಸುಮೇರು, ಅಚಲ, ಚಿಂತಾಮಣಿ, ಶ್ರೇಷ್ಟ, ತೀವ್ರ ಕಿರಣ, ಚಂದ್ರ, ಕ್ಷಯಕಾರಿ, ಶುದ್ಧ, ನದಿ, ಸಂಪತ್ತು. ಕಾಮವು ನಾಶವಾದ ಶರೀರ, ದಿತಿಯ ಪುತ್ರ, ಸದಾ ಪ್ರಾಣಿಯಂತೆ, ಕಾಮಗೋವು; ನಾನು ಈ ಎಲ್ಲವನ್ನು ತೋರುತ್ತೇನೆ, ಓ ರಘುಪತಿ, ಯಾರಿಗೆ ಹೋಲಿಸುತ್ತೇನೆ?
Explanation
ಕಾಮವು ಶರೀರವನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣಿಯಂತೆ ಇರುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.
ಈ ಶ್ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಚಾಣಕ್ಯನು ಕಾಮವನ್ನು ಇತರ ಸಂಪತ್ತುಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕಟ್ಟಲು ಮರ, ಸುಮೇರು, ಅಚಲ, ಚಿಂತಾಮಣಿ, ಶ್ರೇಷ್ಟ, ತೀವ್ರ ಕಿರಣ, ಚಂದ್ರ, ಕ್ಷಯಕಾರಿ, ಶುದ್ಧ, ನದಿ, ಸಂಪತ್ತು ಇವು ಎಲ್ಲಾ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಮತ್ತು ಶಾಶ್ವತವಾದ ಸಂಪತ್ತುಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಕಾಮವು ಶರೀರವನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸುವುದರಿಂದ, ಅದು ದಿತಿಯ ಪುತ್ರನಂತೆ ಸದಾ ಪ್ರಾಣಿಯಂತೆ ಇರುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಶ್ಲೋಕವು ಕಾಮವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದರ ಅಗತ್ಯತೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಂಪತ್ತುಗಳನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಮಹತ್ವವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.
Source edition (provenance)
sanskritdocuments:chANakyanItisort; transliteration: Sunder Hattangadi (ITRANS→IAST); label 12-16