Chapter 12 · Verse 16
Attributed to Chanakya (Kautilya)
Sanskrit
काष्ठं कल्पतरुः सुमेरुरचलश्चिन्तामणिः प्रस्तरः सूर्यस्तीव्रकरः शशी क्षयकरः क्षारो हि वारां निधिः । कामो नष्टतनुर्वलिर्दितिसुतो नित्यं पशुः कामगौ-र्नैतांस्ते तुलयामि भो रघुपते कस्योपमा दीयते
Transliteration
kāṣṭhaṃ kalpataruḥ sumeruracalaścintāmaṇiḥ prastaraḥ sūryastīvrakaraḥ śaśī kṣayakaraḥ kṣāro hi vārāṃ nidhiḥ | kāmo naṣṭatanurvalirditisuto nityaṃ paśuḥ kāmagau-rnaitāṃste tulayāmi bho raghupate kasyopamā dīyate
Translation
കാടുകൾ, കൽപതരം, സുമേരു, അചലൻ, ചിന്താമണി, പ്രസ്തരം, സൂര്യൻ, തീവ്രകരം, ശശി, ക്ഷയകരൻ, ക്ഷാരമായ വാരാ, നിധി. ആകാംക്ഷ, നശിച്ച ശരീരമുള്ള വലിഃ, ദിതിയുടെ മകൻ, എപ്പോഴും പശു, ആകാംക്ഷയുള്ള ഗൗ, ഈവരെ ഞാൻ തുല്യമായി കാണുന്നില്ല, ഭോ രഘുപതേ, ആരുടെ ഉപമ നൽകുന്നു?
Literal meaning: കാടുകൾ, കൽപതരം, സുമേരു, അചലൻ, ചിന്താമണി, പ്രസ്തരം, സൂര്യൻ, തീവ്രകരം, ശശി, ക്ഷയകരൻ, ക്ഷാരമായ വാരാ, നിധി. ആകാംക്ഷ, നശിച്ച ശരീരമുള്ള വലിഃ, ദിതിയുടെ മകൻ, എപ്പോഴും പശു, ആകാംക്ഷയുള്ള ഗൗ, ഈവരെ ഞാൻ തുല്യമായി കാണുന്നില്ല, ഭോ രഘുപതേ, ആരുടെ ഉപമ നൽകുന്നു?
Explanation
ആകാംക്ഷയും, ആഗ്രഹങ്ങളും, അവയുടെ നശിച്ച രൂപവും, മറ്റുള്ളവരുടെ സമാനമായ ഉപമകൾക്കൊപ്പം ഞാൻ തുല്യമായി കാണുന്നില്ല.
ഈ ശ്ലോകത്തിൽ ചാണക്യൻ ആകാംക്ഷയും, ആഗ്രഹങ്ങളും, അവയുടെ നശിച്ച രൂപവും, മറ്റ് പല വസ്തുക്കളുമായുള്ള താരതമ്യം നടത്തുന്നു. കാടുകൾ, കൽപതരം, സുമേരു, അചലൻ, ചിന്താമണി, പ്രസ്തരം, സൂര്യൻ, തീവ്രകരം, ശശി, ക്ഷയകരൻ, ക്ഷാരമായ വാരാ, നിധി എന്നിവയെക്കുറിച്ച് പറയുമ്പോൾ, അവയെല്ലാം വലിയതും വിലയേറിയതുമായ വസ്തുക്കളാണ്. എന്നാൽ, ആകാംക്ഷ, നശിച്ച ശരീരമുള്ള വലിഃ, ദിതിയുടെ മകൻ, എപ്പോഴും പശു, ആകാംക്ഷയുള്ള ഗൗ എന്നിവയെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞപ്പോൾ, അവയെല്ലാം വളരെ താഴ്ന്നതും, അവഗണനയോടെയുള്ളതുമായവയാണ്. അതിനാൽ, ആകാംക്ഷകൾക്ക് ഒരു വിലയില്ല, അവയെ മറ്റേതെങ്കിലും വിലയേറിയ വസ്തുക്കളുമായി താരതമ്യം ചെയ്യാനാവില്ല. ഈ ശ്ലോകം, ആകാംക്ഷകളുടെ നാശം, അവയുടെ അസാധാരണമായ സ്വഭാവം, അവയെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു ദർശനമാണ്.
Source edition (provenance)
sanskritdocuments:chANakyanItisort; transliteration: Sunder Hattangadi (ITRANS→IAST); label 12-16