Chapter 12 · Verse 16
Attributed to Chanakya (Kautilya)
Sanskrit
काष्ठं कल्पतरुः सुमेरुरचलश्चिन्तामणिः प्रस्तरः सूर्यस्तीव्रकरः शशी क्षयकरः क्षारो हि वारां निधिः । कामो नष्टतनुर्वलिर्दितिसुतो नित्यं पशुः कामगौ-र्नैतांस्ते तुलयामि भो रघुपते कस्योपमा दीयते
Transliteration
kāṣṭhaṃ kalpataruḥ sumeruracalaścintāmaṇiḥ prastaraḥ sūryastīvrakaraḥ śaśī kṣayakaraḥ kṣāro hi vārāṃ nidhiḥ | kāmo naṣṭatanurvalirditisuto nityaṃ paśuḥ kāmagau-rnaitāṃste tulayāmi bho raghupate kasyopamā dīyate
Translation
కాయలు, కల్పవృక్షం, సుమేరు, అచలమైన చింతామణి, ప్రస్తరము, సూర్యుడు, తీవ్రకరుడు, చంద్రుడు, క్షయకరుడు, క్షారము నిజంగా వరాల నిధి. కామం నష్టమైన శరీరముతో ఉన్న వలిర్, దితి కుమారుడు, శాశ్వతంగా పశువు, కామగౌ. ఈ విషయాలను నేను మీకు తులన చేస్తాను, ఓ రఘుపతే, ఎవరి ఉపమా ఇవ్వబడుతుంది?
Literal meaning: కాయలు, కల్పవృక్షం, సుమేరు, అచలమైన చింతామణి, ప్రస్తరము, సూర్యుడు, తీవ్రకరుడు, చంద్రుడు, క్షయకరుడు, క్షారము నిజంగా వరాల నిధి. కామం నష్టమైన శరీరముతో ఉన్న వలిర్, దితి కుమారుడు, శాశ్వతంగా పశువు, కామగౌ. ఈ విషయాలను నేను మీకు తులన చేస్తాను, ఓ రఘుపతే, ఎవరి ఉపమా ఇవ్వబడుతుంది?
Explanation
కామం అనేది నష్టమైన శరీరంతో ఉన్న పశువుల వంటి ద్రవ్యమయమైనది.
ఈ శ్లోకంలో చాణక్యుడు వివిధ వస్తువుల మరియు వాటి విలువలను పోల్చుతున్నాడు. కల్పవృక్షం, సుమేరు, చింతామణి వంటి వస్తువులు అమూల్యమైనవి, అవి శాశ్వతమైన ఆనందాన్ని అందిస్తాయి. అయితే, కామం అనేది నష్టమైన శరీరంతో ఉన్న పశువుల వంటి ద్రవ్యమయమైనది, ఇది తాత్కాలికమైన ఆనందాన్ని మాత్రమే ఇస్తుంది. ఈ శ్లోకం ద్వారా చాణక్యుడు మనకు సూచిస్తున్నది, శాశ్వతమైన ఆనందాన్ని పొందడానికి కష్టపడాలి, తాత్కాలిక ఆనందాలపై ఆధారపడకూడదు.
Source edition (provenance)
sanskritdocuments:chANakyanItisort; transliteration: Sunder Hattangadi (ITRANS→IAST); label 12-16