Chapter 13 · Verse 5
Attributed to Chanakya (Kautilya)
Sanskrit
आयुः कर्म च वित्तं च विद्या निधनमेव च । पञ्चैतानि हि सृज्यन्ते गर्भस्थस्यैव देहिनः अहो बत विचित्राणि चरितानि महात्मनाम् । लक्ष्मीं तृणाय मन्यन्ते तद्भारेण नमन्ति च
Transliteration
āyuḥ karma ca vittaṃ ca vidyā nidhanameva ca | pañcaitāni hi sṛjyante garbhasthasyaiva dehinaḥ aho bata vicitrāṇi caritāni mahātmanām | lakṣmīṃ tṛṇāya manyante tadbhāreṇa namanti ca
Translation
आयुष्य, कर्म, संपत्ती, विद्या आणि मृत्यू हे पाच गोष्टी गर्भात असलेल्या जीवाच्या सृष्टीत निर्माण होतात. अहो, महात्म्यांच्या विचित्र चरित्रांची किती गूढता आहे! लक्ष्मीला तृणासमान मानले जाते आणि तिच्या भारामुळे लोक नमस्कार करतात.
Literal meaning: आयुष्य, कर्म, संपत्ती, विद्या आणि मृत्यू हे पाच गोष्टी गर्भस्थ जीवाच्या सृष्टीत निर्माण होतात. अहो, महात्म्यांच्या विचित्र चरित्रांची किती गूढता आहे! लक्ष्मीला तृणासमान मानले जाते आणि तिच्या भारामुळे लोक नमस्कार करतात.
Explanation
आयुष्य, कर्म, संपत्ती, विद्या आणि मृत्यू हे पाच गोष्टी गर्भात निर्माण होतात, आणि लक्ष्मीला तृणासमान मानले जाते.
या श्लोकात आयुष्य, कर्म, संपत्ती, विद्या आणि मृत्यू या पाच गोष्टींचा उल्लेख केला आहे, ज्यांचा जन्म गर्भात असलेल्या जीवाच्या सृष्टीत होतो. याचा अर्थ असा आहे की या सर्व गोष्टींचा प्रारंभ जन्माच्या आधीच होतो. महात्म्यांच्या चरित्रांची गूढता यामध्ये आहे की त्यांचे जीवन कसे अद्भुत आणि विविधतेने भरलेले असते. लक्ष्मी, म्हणजेच संपत्ती, तृणासमान मानली जाते, म्हणजे ती सहज उपलब्ध आहे, पण तिच्या महत्त्वामुळे लोक तिचा आदर करतात आणि तिच्या प्रति नमस्कार करतात. यामुळे हे स्पष्ट होते की जीवनातील अनेक गोष्टी साध्या असू शकतात, पण त्यांचे महत्त्व खूप मोठे असते.
Source edition (provenance)
sanskritdocuments:chANakyanItisort; transliteration: Sunder Hattangadi (ITRANS→IAST); label 13-05