Languages

Chapter 17 · Verse 4

Chapter 17 · Verse 4

Attributed to Chanakya (Kautilya)

Sanskrit

लोभश्चेदगुणेन किं पिशुनता यद्यस्ति किं पातकैः सत्यं चेत्तपसा च किं शुचि मनो यद्यस्ति तीर्थेन किम् । सौजन्यं यदि किं गुणैः सुमहिमा यद्यस्ति किं मण्डनैः सद्विद्या यदि किं धनैरपयशो यद्यस्ति किं मृत्युना

Transliteration

lobhaścedaguṇena kiṃ piśunatā yadyasti kiṃ pātakaiḥ satyaṃ cettapasā ca kiṃ śuci mano yadyasti tīrthena kim | saujanyaṃ yadi kiṃ guṇaiḥ sumahimā yadyasti kiṃ maṇḍanaiḥ sadvidyā yadi kiṃ dhanairapayaśo yadyasti kiṃ mṛtyunā

Translation

यदि लोभ गुण के बिना है, तो क्या कुटिलता है? यदि पाप हैं, तो क्या सत्य है? यदि तप है, तो क्या शुद्ध मन है? यदि तीर्थ है, तो क्या है? यदि सौजन्य है, तो क्या गुण हैं? यदि महानता है, तो क्या अलंकार हैं? यदि सद्विद्या है, तो क्या धन है? यदि अपयश है, तो क्या मृत्यु है?

Literal meaning: यदि लोभ गुण के बिना है, तो क्या कुटिलता है? यदि पाप हैं, तो क्या सत्य है? यदि तप है, तो क्या शुद्ध मन है? यदि तीर्थ है, तो क्या है? यदि सौजन्य है, तो क्या गुण हैं? यदि महानता है, तो क्या अलंकार हैं? यदि सद्विद्या है, तो क्या धन है? यदि अपयश है, तो क्या मृत्यु है?

Explanation

गुणों के बिना लोभ, पाप, तप, शुद्धता, सौजन्य, महानता, विद्या और धन का कोई मूल्य नहीं है।

इस श्लोक में चाणक्य यह स्पष्ट करते हैं कि यदि किसी व्यक्ति में गुण नहीं हैं, तो उसके पास जो भी चीज़ें हैं, जैसे लोभ, कुटिलता, पाप, तप, शुद्ध मन, तीर्थ, सौजन्य, महानता, विद्या या धन, उनका कोई महत्व नहीं है। यह एक गहन विचार है जो यह दर्शाता है कि बाहरी चीज़ें और भौतिक संपत्तियाँ तब तक निरर्थक हैं जब तक कि व्यक्ति के अंदर गुण और नैतिकता नहीं हैं। इस प्रकार, यह श्लोक हमें यह सिखाता है कि सच्चे मूल्य और महानता व्यक्ति के गुणों में निहित होती है।

Source edition (provenance)

sanskritdocuments:chANakyanItisort; transliteration: Sunder Hattangadi (ITRANS→IAST); label 17-04

Share X Facebook