Chapter 2 · Verse 14
Attributed to Chanakya (Kautilya)
Sanskrit
कान्तावियोगः स्वजनापमानं ऋणस्य शेषं कुनृपस्य सेवा । दारिद्र्यभावाद्विमुखं च मित्रं विनाग्निना पञ्च दहन्ति कायम्
Transliteration
kāntāviyogaḥ svajanāpamānaṃ ṛṇasya śeṣaṃ kunṛpasya sevā | dāridryabhāvādvimukhaṃ ca mitraṃ vināgninā pañca dahanti kāyam
Translation
प्रेमाच्या वियोगामुळे, स्वजनांचा अपमान, कर्जाचा उर्वरित भाग, आणि खोटी सेवा यामुळे; गरिबीच्या अवस्थेमुळे मित्रही आग न लागता पाच गोष्टींनी शरीराला जाळतात.
Literal meaning: प्रेमाच्या वियोगामुळे, स्वजनांचा अपमान, कर्जाचा उर्वरित भाग, आणि खोटी सेवा; गरिबीमुळे मित्रही आग न लागता पाच गोष्टींनी शरीराला जाळतात.
Explanation
प्रेमाच्या वियोगामुळे, स्वजनांचा अपमान, कर्ज, खोटी सेवा आणि गरिबीमुळे मित्रही जाळतात.
या श्लोकात चाणक्य सांगतात की प्रेमाच्या वियोगामुळे, स्वजनांचा अपमान, कर्जाचा उर्वरित भाग, खोटी सेवा आणि गरिबी या सर्व गोष्टींमुळे मनुष्याला मानसिक आणि शारीरिक वेदना सहन कराव्या लागतात. प्रेमाच्या वियोगाने मनुष्याची मानसिक स्थिती बिघडते, स्वजनांचा अपमान त्याला दु:ख देतो, कर्जामुळे आर्थिक ताण येतो, खोटी सेवा म्हणजेच दुसऱ्यांसाठी केलेली मदत जी खरी नाही, ती मनाला त्रास देते. गरिबीमुळे मित्रही दूर जातात, ज्यामुळे एकटा पडल्यासारखे वाटते. या सर्व गोष्टी मनुष्याला जाळतात, जसे आग जाळते.
Source edition (provenance)
sanskritdocuments:chANakyanItisort; transliteration: Sunder Hattangadi (ITRANS→IAST); label 02-14