Chapter 2 · Verse 5
Attributed to Chanakya (Kautilya)
Sanskrit
परोक्षे कार्यहन्तारं प्रत्यक्षे प्रियवादिनम् । वर्जयेत्तादृशं मित्रं विषकुम्भं पयोमुखम्
Transliteration
parokṣe kāryahantāraṃ pratyakṣe priyavādinam | varjayettādṛśaṃ mitraṃ viṣakumbhaṃ payomukham
Translation
అన్యాయంగా పనిచేసే మిత్రుడిని, ప్రత్యక్షంగా మధురమైన మాటలు చెప్పేవాడిని దూరంగా ఉంచాలి. అటువంటి మిత్రుడు విషాన్ని కలిగిన పాలు వంటి వాడు.
Literal meaning: పరోక్షంగా కార్యాన్ని హనించే మిత్రాన్ని, ప్రత్యక్షంగా ప్రియమైన మాటలు చెప్పేవాడిని వర్జించాలి. అటువంటి మిత్రం విషకుంభం పయోముఖం వంటి వాడు.
Explanation
అన్యాయంగా పనిచేసే మిత్రుడిని దూరంగా ఉంచాలి.
ఈ శ్లోకంలో, చాణక్యుడు అన్యాయంగా పనిచేసే మిత్రుల గురించి మాట్లాడుతున్నారు. వారు ప్రత్యక్షంగా మధురమైన మాటలు చెప్పినా, వారి చర్యలు అన్యాయంగా ఉంటే, వారు నమ్మకానికి అర్హులు కాదు. ఇక్కడ 'విషకుంభం' అనేది విషాన్ని కలిగిన పాలు వంటి దృశ్యాన్ని సూచిస్తుంది, అంటే, మొదట కనిపించే మధురత కంటే, దాని వెనుక ఉన్న ప్రమాదం ఎక్కువ. అందువల్ల, ఇలాంటి మిత్రులను దూరంగా ఉంచడం మంచిది. ఇది మన జీవితంలో కూడా వర్తిస్తుంది; మనకు మధురమైన మాటలు చెప్పే కానీ, అసత్యంగా ప్రవర్తించే వ్యక్తులపై నమ్మకం పెట్టడం ప్రమాదకరం.
Source edition (provenance)
sanskritdocuments:chANakyanItisort; transliteration: Sunder Hattangadi (ITRANS→IAST); label 02-05