Chapter 6 · Verse 15
Attributed to Chanakya (Kautilya)
Sanskrit
सिंहादेकं बकादेकं शिक्षेच्चत्वारि कुक्कुटात् । वायसात्पञ्च शिक्षेच्च षट्शुनस्त्रीणि गर्दभात्
Transliteration
siṃhādekaṃ bakādekaṃ śikṣeccatvāri kukkuṭāt | vāyasātpañca śikṣecca ṣaṭśunastrīṇi gardabhāt
Translation
एक सिंह, एक बगळा, यांना शिकवावे. चार कोंबड्यांना शिकवावे. पाच गवाणांना शिकवावे. सहा कुत्र्यांना शिकवावे.
Literal meaning: एक सिंह, एक बगळा शिकवावे, चार कोंबड्यांना शिकवावे; पाच वायसांना शिकवावे; सहा शुना स्त्रियांना गाढवातून शिकवावे.
Explanation
प्रत्येक प्राण्याला त्याच्या क्षमतेनुसार शिकवावे.
या श्लोकात विविध प्राण्यांच्या शिकवणीच्या संदर्भात सांगितले आहे की, प्रत्येक प्राण्याला त्याच्या क्षमतेनुसार शिकवावे लागते. सिंह आणि बगळा यांना शिकवताना त्यांची नैसर्गिक शक्ती आणि गुणधर्म लक्षात घेणे आवश्यक आहे. त्याचप्रमाणे, कोंबड्या, गवाणे आणि कुत्रे यांना त्यांच्या क्षमतेनुसार शिकवले पाहिजे. यामुळे शिकवणी अधिक प्रभावी ठरते. याचा अर्थ असा की, प्रत्येक व्यक्ती किंवा प्राणी वेगळा असतो आणि त्याला शिकवताना त्याच्या विशेष गुणांचा विचार करणे आवश्यक आहे.
Source edition (provenance)
sanskritdocuments:chANakyanItisort; transliteration: Sunder Hattangadi (ITRANS→IAST); label 06-15