Chapter 8 · Verse 19
Attributed to Chanakya (Kautilya)
Sanskrit
किं कुलेन विशालेन विद्याहीनेन देहिनाम् । दुष्कुलं चापि विदुषो देवैरपि स पूज्यते
Transliteration
kiṃ kulena viśālena vidyāhīnena dehinām | duṣkulaṃ cāpi viduṣo devairapi sa pūjyate
Translation
कशाला मोठ्या कुलाचा, ज्ञानहीन व्यक्तीच्या देहात? विदुषकांमध्येही तो दुष्कुलात असून देवांद्वारेही तो पूज्य आहे.
Literal meaning: कशाला मोठ्या कुलाचा, ज्ञानहीन व्यक्तीच्या देहात? विदुषकांमध्येही तो दुष्कुलात असून देवांद्वारेही तो पूज्य आहे.
Explanation
ज्ञानहीन व्यक्तीचा कुलाचा महत्त्व नाही, तो विदुषकांमध्येही दुष्कुलात असून देवांद्वारेही पूज्य आहे.
या श्लोकात चाणक्य ज्ञान आणि कुल यांचे महत्त्व स्पष्ट करतात. मोठ्या कुलाचा किंवा वंशाचा गर्व करणे हे निरर्थक आहे, जर त्या व्यक्तीला ज्ञान नाही. ज्ञानाची खरी किंमत आहे, कारण ज्ञानामुळे व्यक्तीला समाजात मान, प्रतिष्ठा आणि आदर मिळतो. विदुषकांमध्येही, म्हणजे ज्ञानी व्यक्तींमध्ये, जो ज्ञानहीन आहे तो दुष्कुलात असतो, तरीही तो देवांद्वारे पूज्य आहे. याचा अर्थ असा की, ज्ञानाची कमी असलेल्या व्यक्तीला समाजात मान मिळवण्यासाठी केवळ कुल किंवा वंशावर अवलंबून राहणे पुरेसे नाही.
Source edition (provenance)
sanskritdocuments:chANakyanItisort; transliteration: Sunder Hattangadi (ITRANS→IAST); label 08-19