Chapter 8 · Verse 21
Attributed to Chanakya (Kautilya)
Sanskrit
ऋणकर्ता पिता शत्रुर्माता च व्यभिचारिणी । भार्या रूपवती शत्रुः पुत्रः शत्रुरपण्डितः
Transliteration
ṛṇakartā pitā śatrurmātā ca vyabhicāriṇī | bhāryā rūpavatī śatruḥ putraḥ śatrurapaṇḍitaḥ
Translation
कर्ज देणारा पिता, शत्रू असलेली माता, सुंदर पत्नी शत्रू, आणि मूर्ख पुत्र शत्रू.
Literal meaning: कर्ज देणारा पिता, शत्रू असलेली माता, सुंदर पत्नी शत्रू, मूर्ख पुत्र शत्रू.
Explanation
कर्ज देणारा पिता आणि शत्रू असलेली माता, सुंदर पत्नी आणि मूर्ख पुत्र हे सर्व शत्रू आहेत.
या श्लोकात चाणक्याने जीवनातील काही महत्त्वाच्या नातेसंबंधांवर प्रकाश टाकला आहे. कर्ज देणारा पिता म्हणजे तो पिता जो आपल्या मुलाला कर्ज देतो, पण त्यातून त्याला कर्जाच्या जाळ्यात अडकवतो. शत्रू असलेली माता म्हणजे ती माता जी आपल्या मुलाच्या हितासाठी नाही, तर त्याला हानी पोहोचवते. सुंदर पत्नी म्हणजे ती पत्नी जी बाह्यरूपाने आकर्षक आहे, पण तिच्या मनात विश्वासघाताची भावना आहे. मूर्ख पुत्र म्हणजे तो पुत्र जो आपल्या बुद्धीच्या अभावामुळे आपल्या वडिलांना किंवा कुटुंबाला हानी पोहोचवतो. या सर्व नातेसंबंधांमध्ये एक गोष्ट स्पष्ट आहे की, या व्यक्ती आपल्या जीवनात शत्रू म्हणून काम करतात, त्यामुळे आपल्याला सावध राहावे लागेल.
Source edition (provenance)
sanskritdocuments:chANakyanItisort; transliteration: Sunder Hattangadi (ITRANS→IAST); label 08-21