Chapter 1 — Bhagavad Gita

Verse 1 বাংলা

बोद्य् { बच्क्ग्रोउन्द्-चोलोर्: #फ़्फ़्फ़्फ़्फ़्फ़्; फ़ोन्त्-फ़मिल्य्: अरिअल् उनिचोदे म्स्, अरिअल् उनिचोदे म्स् स्तन्दर्द् } । ।लर्गे { फ़ोन्त्-सिज़े: १८प्x; } । ।रेद् { चोलोर्: #फ़्फ़्००००; } । ।ब्लुए { चोलोर्: #००००फ़्फ़्; } । त्द् { फ़ोन्त्-फ़मिल्य्: ऽअरिअल् उनिचोदे म्स्ऽ, ऽअरिअल् उनिचोदे म्स् स्तन्दर्द्ऽ, ऽगेन्तिउम्ऽ, ऽगन्धरि उनिचोदेऽ, ऽलुचिद ग्रन्देऽ, ऽच्य्बेर्बित्ऽ, ऽबित्स्त्रेअम् च्य्बेर्बसेऽ, ऽबित्स्त्रेअम् च्य्बेर्च्ज्क्ऽ, ऽचोदे२०००ऽ, ऽचोउरिएर् नेwऽ, ऽदोउलोस् सिल्ऽ, ऽफ़िxएद्स्य्स् एxचेल्सिओऽ, ऽफ़्रेए मोनोस्पचेद्ऽ, ऽफ़्रेए सेरिफ़्ऽ, ऽएवेर्सोन् मोनो उनिचोदेऽ, ऽअरिअल्ऽ, ऽच्न्-अरिअल्ऽ, ऽच्न्-तिमेस्ऽ; } । ह्र् { wइद्थ्: ५०%; हेइघ्त्: १प्x; मर्गिन्-लेफ़्त्: ०; मर्गिन्-रिघ्त्: औतो; } । (थिस् फ़िले इस् तो बे उसेद् wइथ् अ उत्फ़्-८ फ़ोन्त् अन्द् योउर् ब्रोwसेर्ऽस् विएW चोन्फ़िगुरतिओन् । सेत् तो उत्फ़्-८।) । लोन्ग् अ आ । लोन्ग् अ आ । लोन्ग् इ ई । लोन्ग् इ ई । लोन्ग् उ ऊ । लोन्ग् उ ऊ । वोचलिच् र् ऋ । वोचलिच् र् ऋ । लोन्ग् वोचलिच् र् ॠ । वोचलिच् ल् ऌ । वोचलिच् ल् ऌ । लोन्ग् वोचलिच् ल् ॡ । वेलर् न् ङ् । वेलर् न् ङ् । पलतल् न् ञ् । पलतल् न् ञ् । रेत्रोफ़्लेx त् ट् । रेत्रोफ़्लेx त् ट् । रेत्रोफ़्लेx द् ड् । रेत्रोफ़्लेx द् ड् । रेत्रोफ़्लेx न् ण् । रेत्रोफ़्लेx न् ण् । पलतल् स् श् । पलतल् स् श् । रेत्रोफ़्लेx स् ष् । रेत्रोफ़्लेx स् ष् । अनुस्वर ं । विसर्ग ः । लोन्ग् ए ē । लोन्ग् ओ ō । ल् उन्देर्बर् ऴ् । र् उन्देर्बर् ऱ् । न् उन्देर्बर् ऩ् । क् उन्देर्बर् ḵ । त् उन्देर्बर् ṯ । उन्लेस्स् इन्दिचतेद् ओथेर्wइसे, अच्चेन्त्स् हवे बेएन् द्रोप्पेद् इन् ओर्देर् । तो फ़चिलितते wओर्द् सेअर्छ्। । फ़ोर् अ चोम्प्रेहेन्सिवे लिस्त् ओफ़् ग्रेतिल् एन्चोदिन्ग्स् अन्द् फ़ोर्मत्स् सेए: । ह्त्त्प्:॥ग्रेतिल्।सुब्।उनि-गोएत्तिन्गेन्।दे।ग्रेतिल्।ग्रेत्दिअच्।प्द्फ़् । अन्द् । ह्त्त्प्:॥ग्रेतिल्।सुब्।उनि-गोएत्तिन्गेन्।दे।ग्रेतिल्।ग्रेत्दिअस्।प्द्फ़् । फ़ोर् फ़ुर्थेर् इन्फ़ोर्मतिओन् सेए: । ह्त्त्प्:॥ग्रेतिल्।सुब्।उनि-गोएत्तिन्गेन्।दे।ग्रेतिल्।ह्त्म् । धर्मक्षेत्रे कुरुक्षेत्रे समवेता युयुत्सवः । मामकाः पाण्डवाश् चैव किम् अकुर्वत सञ्जय

ধর্মক্ষেত্রে কুরুক্ষেত্রে সমবেত যুযুত্সবঃ। আমার পাণ্ডবরা এবং চৈব কিম্ আকুর্বত সঞ্জয়।

Verse 2 বাংলা

दृष्ट्वा तु पाण्डवानीकं व्यूढं दुर्योधनस् तदा । आचार्यम् उपसङ्गम्य राजा वचनम् अब्रवीत्

তবে দুর্যোধন পাণ্ডবদের বাহিনীকে সাজানো দেখে, গুরুদের কাছে এসে রাজা বললেন।

Verse 3 বাংলা

पश्यैतां पाण्डुपुत्राणाम् आचार्य महतीं चमूम् । व्यूढां द्रुपदपुत्रेण तव शिष्येण धीमता

গুরু, এই পাণ্ডব পুত্রদের মহৎ সেনাবাহিনী দেখুন। এটি দ্রুপদপুত্রের দ্বারা সাজানো, আপনার প্রজ্ঞাবান শিষ্যের দ্বারা।

Verse 4 বাংলা

अत्र शूरा महेष्वासा भीमार्जुनसमा युधि । युयुधानो विराटश्च द्रुपदश् च महारथः

এখানে মহৎ ধনুর্বিদরা, ভীম ও অর্জুনের সমান যুদ্ধে। যুযুধান, বিরাট এবং দ্রুপদও মহারথ।

Verse 5 বাংলা

धृष्टकेतुश् चेकितानः काशिराजश् च वीर्यवान् । पुरुजित् कुन्तिभोजश् च शैब्यश् च नरपुङ्गवः

ধৃষ্টকেতু, চেকিতান, কাশিরাজ এবং বীর্যবান; পুরুজিত, কুন্তিভোজ এবং শৈব্য, এরা সকলেই মহান পুরুষ।

Verse 6 বাংলা

युधामन्युश् च विक्रान्त उत्तमौजाश् च वीर्यवान् । सौभद्रो द्रौपदेयाश् च सर्व एव महारथाः

যুধামন্যু এবং বিক্রান্ত, উত্তমৌজা এবং বীর্যবান; সৌভদ্র এবং দ্রৌপদেয়ারা সকলেই মহারথ।

Verse 7 বাংলা

अस्माकं तु विशिष्टा ये तान् निबोध द्विजोत्तम । नायका मम सैन्यस्य संज्ञार्थं तान् ब्रवीमि ते

তবে, তুমি শ্রেষ্ঠ ব্রাহ্মণ, আমাদের বিশেষ ব্যক্তিদের জানো। আমি তোমাকে আমার সেনার নেতাদের সম্পর্কে বলছি, তাদের নাম জানার জন্য।

Verse 8 বাংলা

भवान् भीष्मश् च कर्णश् च कृपश् च समितिञ्जयः । अश्वत्थामा विकर्णश् च सौमदत्तिस् तथैव च

আপনি, ভীষ্ম, কর্ণ, কৃপা, সমিতিজয়, অশ্বত্থামা, বিকর্ণ এবং সৌমদত্তি, এভাবেই আছেন।

Verse 9 বাংলা

अन्ये च बहवः शूरा मदर्थे त्यक्तजीविताः । नानाशस्त्रप्रहरणाः सर्वे युद्धविशारदाः

অন্যান্য অনেক বীর আমার জন্য জীবন ত্যাগ করেছে। তারা বিভিন্ন অস্ত্র নিয়ে সজ্জিত এবং সকলেই যুদ্ধের দক্ষ।

Verse 10 বাংলা

अपर्याप्तं तद् अस्माकं बलं भीष्माभिरक्षितम् । पर्याप्तं त्विदम् एतेषां बलं भीमाभिरक्षितम्

আমাদের শক্তি যথেষ্ট নয়, যা ভীষ্ম দ্বারা রক্ষিত। কিন্তু এদের শক্তি যথেষ্ট, যা ভীম দ্বারা রক্ষিত।

Verse 11 বাংলা

अयनेषु च सर्वेषु यथाभागम् अवस्थिताः । भीष्मम् एवाभिरक्षन्तु भवन्तः सर्व एव हि

তোমরা সকলেই যেভাবে উপযুক্ত, সেভাবে সকল স্থানে অবস্থান করে ভীষ্মকে রক্ষা করো।

Verse 12 বাংলা

तस्य सञ्जनयन् हर्षं कुरुवृद्धः पितामहः । सिंहनादं विनद्योच्छैः शङ्खं दध्मौ । प्रतापवान्

তাঁর আনন্দ জাগিয়ে, কুরুদের প্রবীণ পিতামহ শিংহের গর্জন করে উঁচুতে শঙ্খ বাজালেন।

Verse 13 বাংলা

ततः शङ्खाश् च भेर्यश् च पणवानकगोमुखाः । सहसैवाभ्यहन्यन्त स शब्दस् तुमुलोभवत्

তাহলে শঙ্খ ও ভেরী এবং পণব ও নকগোমুখরা একসাথে আক্রমণ করল; সেই শব্দটি তুমুল হয়ে উঠল।

Verse 14 বাংলা

ततः श्वेतैर् हयैर् युक्ते महति स्यन्दने स्थितौ । माधवः पाण्डवश् चैव दिव्यौ शङ्खौ । प्रदघ्मतुः

তাহলে সাদা ঘোড়াগুলির দ্বারা যুক্ত বিশাল রথে অবস্থানরত মাধব এবং পাণ্ডব উভয়েই ঐশ্বরিক শঙ্খ বাজাতে লাগলেন।

Verse 15 বাংলা

पाञ्चजन्यं हृषीकेशो देवदत्तं धनञ्जयः । पौण्ड्रं दध्मौ महाशङ्खं भीमकर्मा । वृकोदरः

পাঁচজন্য শঙ্খ বাজালেন হৃষীকের, দেবদত্ত বাজালেন ধনঞ্জয়; পাণ্ডব মহাশঙ্খ বাজালেন ভীমকর্মা। বৃকোদর।

Verse 16 বাংলা

अनञ्तविजयं राजा कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः । नकुलः सहदेवश् च सुघोषमणिपुष्पकौ

অনন্তবিজয় রাজা কুন্তীপুত্র যুধিষ্ঠির; নকুল এবং সহদেবও সুগোশামণিপুষ্পক।

Verse 17 বাংলা

काश्यश् च परमेष्वासः शिखण्डी च महारथः । धृष्टद्युम्नो विराटश् च सात्यकिश् चापराजितः

কাশ্যপ এবং পরমেশ্বরের বাহন, শিখণ্ডী মহারথী, ধৃষ্টদ্যুম্ন, বিরাট এবং সাত্যকী অপ্রাজিত।

Verse 18 বাংলা

द्रुपदो द्रौपदेयाश् च सर्वशः पृथिवीपते । सौभद्रश् च महाबाहुः शङ्खान् दध्मुः । पृथक्पृथक्

দ্রুপদ, দ্রৌপদী এবং সকলেই, পৃথিবীর রাজা, সৌভদ্র মহাবাহু শঙ্খধ্বনি করলেন। পৃথক পৃথকভাবে।

Verse 19 বাংলা

स घोषो धार्तराष्ट्राणां हृदयानि व्यदारयत् । नभश् च पृथिवीं चैव तुमुलोभ्यनुनादयन्

ধৃতরাষ্ট্রের হৃদয়গুলোকে বিদীর্ণ করে দিয়েছিল সেই গর্জন। আকাশ এবং পৃথিবীও সেই তুমুল গর্জনে প্রতিধ্বনিত হচ্ছিল।

Verse 20 বাংলা

अथ व्यवस्थितान् दृष्ट्वा धार्तराष्ट्रान्।ह् कपिध्वजः । प्रवृत्ते शस्त्रसंपाते धनुर् उद्यम्य पाण्डवः

অথ স্থিত অবস্থায় ধৃতরাষ্ট্রদের দেখে, কাপিধ্বজা (পাণ্ডব) অস্ত্রের সংঘর্ষ শুরু হতে দেখে, ধনুর্ধর পাণ্ডব (অস্ত্র) উত্তোলন করল।

Verse 21 বাংলা

हृषीकेशं तदा वाक्यम् इदम् आह महीपते । सेनयोर् उभयोर् मध्ये रथं स्थापय मेच्युत

তখন হৃষীকের কাছে এই কথা বললেন মহীপতি: দুই সেনার মধ্যে আমার রথটি স্থাপন করুন, অচ্যুত।

Verse 22 বাংলা

यावद् एतान् निरिक्षेहं योद्धुकामान् अवस्थितान् । कैर् मया सह योद्धव्यम् अस्मिन् रणसमुद्यमे

যতক্ষণ আমি এই যোদ্ধাদের দেখছি, যারা যুদ্ধে লিপ্ত হতে ইচ্ছুক, তখন আমি জানি, এই যুদ্ধে আমার সাথে কাদের লড়াই করা উচিত।

Verse 23 বাংলা

योत्स्यमानान् अवेक्षेहं य एतेत्र समागताः । धार्तराष्ट्रस्य दुर्बुद्धेर् युद्धे प्रियचिकीर्षवः

আমি দেখছি যারা এখানে সমবেত হয়েছে, তারা দুর্বলবুদ্ধির ধৃতরাষ্ট্রের জন্য যুদ্ধে প্রিয়তা কামনা করছে।

Verse 24 বাংলা

एवम् उक्तो हृषीकेशो गुडाकेशेन भारत । सेनयोर् उभयोर् मध्ये स्थापयित्वा रथोत्तमम्

এভাবে বলার পর হৃষীকের (কৃষ্ণ) গুড়াকেশ (অর্জুন) বললেন, হে ভারত! দুই সেনার মধ্যে শ্রেষ্ঠ রথটি স্থাপন কর।

Verse 25 বাংলা

भीष्मद्रोणप्रमुखतः सर्वेषां च महीक्षिताम् । उवाच पार्थ पश्यैतान् समवेतान् कुरून् इति

ভীষ্ম, দ্রোণ প্রমুখ সকল মহীশক্তির দিকে তাকাও। পার্থ, এই সমবেত কুরুদের দেখ।

Verse 26 বাংলা

तत्रापश्यत् स्थितान् पार्थः पितृन् अथ पितामहान् । आचार्यान् मातुलान् भ्रातृन् पुत्रान् पौत्रान् सखींस् । तथा

সেখানে পার্থ দেখলেন পিতাদের এবং পিতামহদের। গুরু, মামা, ভাই, পুত্র, পৌত্র এবং সখীদের।

Verse 27 বাংলা

श्वशुरान् सुहृदश् चैव सेनयोर् उभयोर् अपि । तान् समीक्ष्य स कौन्तेयः सर्वान् बन्धून् अवस्थितान्

শ্বশুরদের এবং বন্ধুদেরও দুই সেনার মধ্যে সকলকে দেখে, সেই কৌন্তেয় সকল আত্মীয়দের অবস্থিত দেখলেন।

Verse 28 বাংলা

कृपया परयाविष्टो विषीदन्न् इदमब्रवीत् । दृष्ट्वेमं स्वजनं कृष्ण युयुत्सुं समुपस्थितम्

দয়ায় অভিভূত হয়ে, বিষণ্ণ হয়ে, তিনি বললেন: "হে কৃষ্ণ, এই আমার আত্মীয়দের আমি যুদ্ধে উপস্থিত দেখতে পাচ্ছি।"

Verse 29 বাংলা

सीदन्ति मम गात्राणि मुखञ् च परिशुष्यति । वेपथुश् च शरीरे मे रोमहर्षश् च जायते

আমার অঙ্গগুলো শিথিল হয়ে যাচ্ছে এবং মুখ শুকিয়ে যাচ্ছে। আমার শরীরে কম্পন হচ্ছে এবং রোমাঞ্চ সৃষ্টি হচ্ছে।

Verse 30 বাংলা

गाण्डीवं स्त्रंसते हस्तात् त्वक् चैव परिदह्यते । न च शक्नोम्य् अवस्थातुं भ्रमतीव च मे मनः

গাণ্ডীব আমার হাত থেকে পড়ে যাচ্ছে এবং আমার ত্বকও পুড়ে যাচ্ছে। আমি স্থির থাকতে পারছি না, আমার মন যেন ঘুরপাক খাচ্ছে।

Verse 31 বাংলা

निमित्तानि च पश्यामि विपरीतानि केशव । न च श्रेयोनुपश्यामि हत्वा स्वजनम् आहवे

আমি কারণগুলো দেখতে পাচ্ছি, কেশব, যা বিপরীত। এবং আমি স্বজনদের হত্যা করে কোনো কল্যাণ দেখতে পাচ্ছি না।

Verse 32 বাংলা

न काङ्क्षे विजयं कृष्ण न च राज्यं सुखानि च । किं नो राज्येन गोविन्द किं भोगैर् जीवितेन वा

আমি বিজয়, কৃষ্ণ, রাজ্য বা সুখের জন্য কিছুই কামনা করছি না। গোবিন্দ, রাজ্যের দ্বারা আমাদের কি লাভ? অথবা ভোগের দ্বারা জীবন কাটিয়ে কি লাভ?

Verse 33 বাংলা

येषाम् अर्थे काङ्क्षितं नो राज्यं भोगाः सुखानि च । त इमेवस्थिता युद्धे प्राणांस् त्यक्त्वा धनानि च

যাদের জন্য রাজ্য, ভোগ, এবং সুখ কামনা করা হয় না, তারা এই যুদ্ধে প্রাণ এবং ধন ত্যাগ করে স্থিত রয়েছে।

Verse 34 বাংলা

आचार्याः पितरः पुत्रास् तथैव च पितामहाः । मातुलाः श्वशुराः पौत्राः श्यालाः सम्बन्धिनस् तथा

শিক্ষক, পিতারা, পুত্ররা, তেমনি পিতামহগণ। মামা, শ্বশুর, পৌত্র, শ্যালক এবং অন্যান্য আত্মীয়গণও।

Verse 35 বাংলা

एतान् न हन्तुम् इच्छ्हामि घ्नतोपि मधुसूदन । अपि त्रैलोक्यराज्यस्य हेतोः किं नु महीकृते

আমি তাদের হত্যা করতে চাই না, যদিও আমি হত্যা করি, হে মধুসূদন। ত্রিলোকের রাজ্যের জন্য, পৃথিবীর জন্য কি কিছুই করা উচিত নয়?

Verse 36 বাংলা

निहत्य धार्तराष्ट्रान् नः का प्रीतिः स्याजनार्दन । पापम् एवाश्रयेद् अस्मान् हत्वैतान् आततायिनः

ধৃতরাষ্ট্রের পুত্রদের হত্যা করে আমাদের কি আনন্দ হবে, জনার্দন? এই আক্রমণকারীদের হত্যা করলে আমাদের কেবল পাপই হবে।

Verse 37 বাংলা

तस्मान् नार्हा वयं हन्तुं धार्तराष्ट्रान् । स्वबान्धवान् । स्वजनं हि कथं हत्वा सुखिनः स्याम माधव

তাহলে আমরা ধৃতরাষ্ট্রের পুত্রদের এবং আমাদের আত্মীয়দের হত্যা করতে পারি না। আমাদের প্রিয়জনদের হত্যা করে আমরা কিভাবে সুখী হতে পারি, হে মাধব?

Verse 38 বাংলা

यद्यप्येते न पश्यन्ति लोभोपहतचेतसः । कुलक्षयकृतं दोषं मित्रद्रोहे च पातकम्

যদিও এরা লোভে আক্রান্ত হয়ে কিছুই দেখছে না, পরিবার ধ্বংসের ফলে যে পাপ ঘটছে এবং বন্ধুবিরোধে যে পাপ হচ্ছে।

Verse 39 বাংলা

कथं न ज्ञेयम् अस्माभिः पापाद् अस्मान् निवर्तितुम् । कुलक्षयकृतं दोषं प्रपश्यद्भिर् जनार्दन

কীভাবে আমাদের পাপ থেকে ফিরে আসা উচিত, যেহেতু আমরা পরিবার ধ্বংসের দ্বারা সৃষ্টি হওয়া দোষ দেখতে পাচ্ছি, হে জনার্দন?

Verse 40 বাংলা

कुलक्षये प्रणश्यन्ति कुलधर्माः सनातनाः । धर्मे नष्टे कुलं कृत्स्नम् अधर्मोभिभवत्य् उत

কুলের ধ্বংসে কুলধর্মগুলি নষ্ট হয়ে যায়, যা চিরন্তন। ধর্ম নষ্ট হলে সমস্ত কুলই নষ্ট হয়; তখন অধর্মই প্রাধান্য পায়।

Verse 41 বাংলা

अधर्माभिभवात् कृष्ण प्रदुष्यन्ति कुलस्त्रियः । स्त्रीषु दुष्टासु वार्ष्णेय जायते वर्णसङ्करः

অধর্মের প্রাধান্য থাকলে, কৃষ্ণ, পরিবারে নারীরা নষ্ট হয়ে যায়। অসৎ নারীদের মধ্যে, ওয়ার্ষ্ণেয়, জাতির মিশ্রণ ঘটে।

Verse 42 বাংলা

सङ्करो नरकायैव कुलघ्नानां कुलस्य च । पतन्ति पितरो ह्य् एषां लुप्तपिण्डोदकक्रियाः

সংকরণই তো নরক, পরিবার ধ্বংসকারীদের জন্য। তাদের পিতারা পতিত হন, যারা এইসবের জন্য পিণ্ড ও জলক্রিয়ার অভাবে।

Verse 43 বাংলা

दोषैर् एतैः कुलघ्नानां वर्णसङ्करकारकैः । उत्साद्यन्ते जातिधर्माः कुलधर्माश् च शाश्वताः

এই দোষগুলির দ্বারা, বংশের ধ্বংসকারী এবং বর্ণের মিশ্রণ ঘটানোর মাধ্যমে, জাতির ধর্ম এবং বংশের ধর্মগুলি ধ্বংস হয়ে যাবে।

Verse 44 বাংলা

उत्सन्नकुलधर्माणां मनुष्याणां जनार्दन । नरके नियतं वासो भवतीत्य् अनुशुश्रुम

উৎসন্নকুলধর্মের মানুষেরা, জনার্দন। নরকে নির্দিষ্টভাবে বাস করে, এ কথা আমি শুনেছি।

Verse 45 বাংলা

अहो बत महत् पापं कर्तुं व्यवसिता वयम् । यद् राज्यसुखलोभेन हन्तुं स्वजनम् उद्यताः

আহা, আমরা একটি মহৎ পাপ করতে প্রস্তুত হচ্ছি। রাজ্যের সুখের লোভে আমরা আত্মীয়দের হত্যা করতে উদ্যত।

Verse 46 বাংলা

यदि माम् अप्रतीकारम् अशस्त्रं शस्त्रपाणयः । धार्तराष्ट्रा रणे हन्युस् तन् मे क्षेमतरं भवेत्

যদি আমাকে প্রতিকারহীন, অস্ত্রহীন শস্ত্রপাণীরা হত্যা করে, তবে ধৃতরাষ্ট্রের পুত্ররা যুদ্ধে আমাকে হত্যা করুক, তা আমার জন্য অধিক কল্যাণকর হবে।

Verse 47 বাংলা

एवम् उक्त्वार्जुनः सङ्ख्ये रथोपस्थ उपाविशत् । विसृज्य सशरं चापं शोकसंविग्नमानसः

এভাবেই বলার পর অর্জুন যুদ্ধে রথের আসনে বসে পড়লেন। তিনি তীর ও ধনুক ছেড়ে দিয়ে শোকগ্রস্ত মনে বসে রইলেন।